سپس به يكى از مهمترين نظامات اين عالم بزرگ يعنى نظام نور و ظلمت اشاره كرده مىفرمايد : شبش را تاريك و ظلمانى و روزش را آشكار و نورانى ساخت ( * ( وَأَغْطَشَ لَيْلَها وَأَخْرَجَ ضُحاها ) * ) . كه هر كدام از اين دو در زندگى انسان و ساير موجودات زنده اعم از حيوان و گياه نقش فوق العاده مهمى دارد . نه انسان بدون نور مىتواند زندگى كند كه همه بركات و روزيها و حس و حركت او وابسته به آن است و هم بدون ظلمت زندگى او ممكن نيست كه رمز آرامش او است » . « اغطش » از ماده « غطش » ( بر وزن عرش ) به معنى تاريكى است ولى راغب در مفردات مىگويد اصل آن از اغطش به معنى كسى كه چشم كم نورى دارد گرفته شده . و « ضحى » به معنى موقعى است كه نور آفتاب در آسمان و زمين پهن مىشود ( 2 ) . سپس از آسمان به زمين مىآيد و مىفرمايد : زمين را بعد از آن گسترش داد ( * ( وَالأَرْضَ بَعْدَ ذلِكَ دَحاها ) * ) . « دحا » از ماده دحو ( بر وزن محو ) به معنى گستردن است بعضى نيز آن را به معنى تكان دادن چيزى از محل اصليش تفسير كرده‌اند و چون اين دو معنى لازم و ملزوم يكديگرند به يك ريشه باز مىگردد . به هر حال منظور از « دحو الارض » اين است كه در آغاز تمام سطح زمين

--> ( 1 ) درباره آثار مهم نور و ظلمت در زندگى و حيات موجودات زنده در جلد 8 صفحه 343 و جلد 12 صفحه 41 و جلد 16 صفحه 146 بحثهاى گسترده اى داشته‌ايم . ( 2 ) قابل توجه اينكه ضمير « ليلها » و « ضحاها » به آسمان باز مىگردد و نسبت نور و ظلمت به آسمان به خاطر آن است كه منشا آسمانى دارد .